Wetten voor marionetten?
De consument geen marionet? Kijk maar eens naar de mode. De grote modehuizen tonen dat de nieuwe modetrend bijvoorbeeld ruim vallende kleding is met een tijgerprintje. Dat wordt geadverteerd; dat wordt besproken in moderubrieken; dat wordt geschreven in kranten- en weekbladartikelen; BN’ers dragen het. En plotseling komt de klant tot de conclusie dat alles wat nu in de kast hangt hier niet aan voldoet en dus maar weg moet. Want je moet toch ruim vallende kleding met een tijgerprintje hebben? Anders ben je uit de mode. En de kledingzaken verkopen door aan touwtjes te trekken, wat ze hun afnemers eerst geleerd hebben.
Zijn wij mensen dus homo economicus? Het is duidelijk dat we dat niet zijn. Het gedrag dat wij vertonen is overal zichtbaar en dus wijdverbreid. Onze gedragingen zijn gangbaar en worden daarom beschouwd als normaal. Het gedrag van de homo normalicus dus. Een gedrag dat in belangrijke mate beïnvloed wordt door een waardenschema. Voorstelling van een gewenst einddoel onder invloed van overwegingen en impulsen. Met name de overwegingen spelen hierin een overheersende rol.
De economische wetten die alle economen bestudeerd hebben zijn derhalve niet verkeerd. Maar zijn alleen van toepassing als de mens als rationeel denkend wezen handelt. Dat doen we niet. En laten we ook eerlijk zijn; dat zou ook niet leuk zijn. De wereld zou heel saai zijn. Maar het gebruik van die wetten om trends in de maatschappij te verklaren, is dus niet terecht. Kijk nog maar eens naar die wet van vraag en aanbod: de evenwichtsprijs op het kruispunt van vraag- en aanbodcurve. Dit is één zo’n dooddoener.
Laat die eens los op de huidige energiemarkt. De prijzen van gas schieten door het plafond. Is hier dan sprake van een evenwichtsprijs? We zien hier een sterk dalende vraag. Economische wet: prijs gaat naar beneden. Is er plotseling minder gas? Ook dat is niet het geval. Economische wet: geen prijsverandering. Realiteit? Prijs schrikbarend hoog. Dan zit er blijkbaar iets anders achter deze ontwikkeling. Profiterende en misbruik makende aanbieders?