Die rottige homo economicus
Er zijn nog vele wetten en methoden die vanuit de economische theorie gebruikt worden om ontwikkelingen en beslissingen te onderbouwen.
Voor mij stond dat alles dan ook als een paal boven water tot het eerste college van Professor van der Zijpp. Die voor mij alles op losse schroeven zette door simpel de vraag te stellen “Wie kan mij vertellen hoe een ondernemer zijn prijs vaststelt?”. Daar was de eerste student die even vertelde dat dat heel simpel was. Kijk maar eens naar het snijpunt van aanbodcurve en vraagcurve. Dan kun je de prijs zo aflezen. Bleek toch niet helemaal te kloppen. Alleen al de vraag “wanneer kunnen de gegevens voor die vraag- en aanbodcurve bepaald worden?” leidde tot het inzicht dat dit toch niet zo bruikbaar was.
Waarop een andere student het woord nam en vertelde dat je de verkoopprijs natuurlijk berekende door bij de kostprijs een bepaald percentage winst op te tellen om de prijs te bepalen. Ook dat bleek niet waar te zijn. Want alleen al de tegenvraag van de docent hoe dan dat winstpercentage tot stand kwam, haalde dit verhaal onderuit.
Van der Zijpp kwam met zijn mijn ogen openende antwoord. De ondernemer stelt de prijs zó vast (wijsvinger likkend aan zijn lippen en daarna omhoog stekend). Gaat het goed dan verhoogt hij de prijs. Gaat het slecht dan verlaagt hij de prijs.
Dat zette mij aan het denken. Waren al die economische wetten dan zo verkeerd? Wisten die andere professoren er dan niets van af? Natuurlijk kloppen ze wel en wisten de professoren er genoeg van af. Bij verder nadenken kloppen die wetten wel degelijk. Maar alleen in geval van de homo economicus. Deze vormt het uitgangspunt van de economische theorie. De homo economicus is een mens die al zijn beslissingen weloverwogen en rationeel neemt en slechts optimale behoeftebevrediging tot doel heeft. Oorspronkelijk was het zelfs zo dat men ervan uitging dat bij iedere beslissing de consument voor zichzelf besliste hoeveel arbeid hij moest verzetten (het negatieve nut) om een bepaald product in zijn bezit te krijgen en te consumeren (tot zich te nemen of te gebruiken). Hetgeen dan als het positieve nut gezien werd.